श्री गिरिजा देवी संस्थान म्हैसमाळ

श्रीक्षेत्र महेशमाळ हे मराठवाड्यातील प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र असून, औरंगाबादपासून ३७ किमी अंतरावर आहे. येथे पोहोचण्यासाठी औरंगाबाद व रत्नपूर येथून नियमित वाहतूक उपलब्ध आहे. मार्गामध्ये देवगिरी किल्ला आणि भद्रा मारोती मंदिर पाहण्यासारखी ठिकाणे आहेत. हे गाव येळगंगा नदीच्या काठावर वसलेले असून निसर्गरम्य वातावरणात आहे. येथे श्री गिरिजा मातेचे मंदिर आहे, जिचा उल्लेख काशीखंडात सापडतो. भगवान शंकरांनी येथे कठोर तपश्चर्या केल्यामुळे या स्थळाला 'महेशमाळ' असे नाव मिळाले. एकदा माता पार्वतीने भिल्लीन नारीचे रूप घेऊन शंकराची सेवा केली आणि नंतर आपले गिरिजा रूप दाखवले. त्या घटनेनंतर शंकरांनी येथे येणाऱ्या प्रत्येक पुरुषाला स्त्री होण्याचा शाप दिला. येथे दोनच कावळे दिसतात, जे शुभ मानले जातात. याच ठिकाणी गिरिजा आणि येळगंगा नद्यांचा उगम झाला आहे. दरवर्षी येथे चार-पाच दिवसांची गिरिजा माता यात्रा भरते. या यात्रेत ५० ते १०० गावांतील लोक सहभागी होतात. यात्रेत देवीचे दर्शन, सांस्कृतिक कार्यक्रम, पारंपरिक खेळ व बाजारपेठेचा आनंद घेतला जातो. शेतकऱ्यांसाठी उपयोगी वस्तू व माहिती दिली जाते. सर्व वयोगटातील भाविक या यात्रेत भक्तिभावाने सहभागी होतात. ही यात्रा श्रद्धा, परंपरा आणि सामाजिक एकतेचे प्रतीक मानली जाते.